Mniejszość narodowa Sinti i Romów jest w Europie od wieków marginalizowana i dyskryminowana. Od 1933 roku narodowi socjaliści prześladowali i mordowali ich jako „Cyganów” i „aspołecznych”. Z pobudek rasistowskich odmawiali ludziom prawa do życia. Maria Horváth, prześladowana jako młoda Romka, przeżyła więzienie w obozie koncentracyjnym i pozostała okaleczona na całe życie.

Maria Horváth urodziła się 13 sierpnia 1930 r. na Węgrzech w miejscowści Ondód, obecnie Torony. Tam dorastała w osadzie Dense, odseparowana od węgierskiej większości narodowościowej. Po inwazji niemieckiego Wehrmachtu na Węgry w marcu 1944 roku i przejęciu władzy przez faszystowską partię „Pfeilkreuzler” polityka antycygańska przybrała na sile. W sierpniu 1944 roku mężczyźni ze społeczności romskiej zostali wywiezieni na roboty przymusowe. Nie wiadomo, czy wśród nich był ojciec Marii – Rudolf.

Na początku listopada 1944 r. miejscowi żandarmi aresztowali Marię, jej rodzinę i sąsiadów w jej rodzinnej wsi, niedaleko granicy austriacko-węgierskiej. Powód: Przynależność do mniejszości romskiej. Najpierw przewieziono ich do siedziby powiatu Szombathely, a stamtąd do obozu zbiorowego w Forcie Csillag w Komárom. Tutaj władze węgierskie zgromadziły kilka tysięcy osób, setki zmarły w strasznych warunkach.

 

Na zdjęciu widoczny: Fort Csillag w Komárom.

 

Już w lutym 1943 r. mniejszości społeczne Sinti i Romów z Rzeszy Niemieckiej i terenów okupowanych, deportowano do obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Tam zostali umieszczeni na terenie obozu zwanego „Cygańskim obozem rodzinnym”. W sierpniu 1944 r. SS rozwiązało ten obóz i wymordowało w komorach gazowych ponad 20 000 Sinti i Romów.

Porajmos to romańskie określenie ludobójstwa europejskich Sinti i Romów w czasach narodowego socjalizmu. Dokładna liczba ofiar nie jest znana.

Skazani na medyczne eksperymenty

Maria, wraz z innymi kobietami z Ondod, została wywieziona pociągiem do obozu koncentracyjnego w Dachau. Już sama podróż była męką: cztery dni na bardzo małej przestrzeni, i bez wody. Po kilku tygodniach pobytu w obozie koncentracyjnym w Dachau grupa Marii została przewieziona przez SS do obozu koncentracyjnego dla kobiet w Ravensbrück. Tutaj lekarze SS przeprowadzali eksperymenty medyczne na tutejszych kobietach, w tym również na 14-latce. Zimą 1944/45 roku także Żydówki i Romki poddano przymusowej sterylizacji przez iniekcję. 

 

Formularz osobowy więźnia Marii Horváth sporządzony w obozie koncentracyjnym Dachau.

 

Celem przymusowej sterylizacji było pozbawienie mniejszości narodowych możliwości posiadania potomstwa. Już w myśl „Ustawy o zapobieganiu dziedzicznie choremu potomstwu“ z lipca 1933 roku, nazistowskie państwo niemieckie stworzyło podstawę prawną, pozwalającą na przeprowadzanie zabiegów medycznych, mających na celu pozbawiania płodności. Z powodu braku wykształcenia, stałego zatrudnienia oraz tak zwanego „cygańskiego stylu życia” mniejszość narodowa Sinti i Romów została zaklasyfikowana jako „aspołeczna” i „niedorozwinięta”. Przypuszczalnie Mary musiała również znosić to niezwykle bolesne zabiegi medyczne. W obozie koncentracyjnym Ravensbrück wykonano od 500 do 700 sterylizacji kobiet bez znieczulenia i środków przeciwbólowych.

W „Dekrecie Oświęcimskim” z grudnia 1942 roku Heinrich Himmler, Reichsführer SS, nakazał nie tylko deportację Sinti i Romów do „Cygańskiego obozu rodzinnego Auschwitz-Birkenau”, lecz także podjęcie starań o sterylizację wszystkich osób, które nie zostały deportowane. W ten sposób wymuszano zgodę na własną sterylizację, w celu uniknięcia deportacji.

Okaleczona na całe życie

Maria nie przebywała w Ravensbrück przez niecałe dwa miesiące. Wraz z niektórymi kobietami z Ondod, 19 stycznia 1945 r. została wysłana przez SS do Zwodau, podobozu obozu koncentracyjnego Flossenbürg. Tam kobiety były wykorzystywane do pracy przymusowej w firmie Siemens przy produkcji cewek, przełączników i urządzeń pomiarowych. 20 kwietnia obóz koncentracyjny został ewakuowany z powodu zbliżających się wojsk amerykańskich, a kobiety zostały wysłane na bezsensowny i wyczerpujący marsz pieszy. Po trzech dniach nastąpił powrót do obozu. W dniu 7 maja 1945 r. wojska amerykańskie wyzwoliły ocalałych.

W instalacji medialnej upamiętniamy ofiary reżimu nazistowskiego i przedstawiamy ich nazwiska publiczności, jak w przypadku karty z kancelarii obozu koncentracyjnego w Ravensbrück dotyczącej Marii Horváth. W ten sposób upamiętniamy tych ludzi i historie kryjące się za ich nazwiskami.

Maria po wyzwoleniu udała się do rodzinnej wsi. Z 40 kobiet wywiezionych w listopadzie 1944 r. powróciło tylko 10. W latach 1960-tych walczyła o odszkodowanie za krzywdy będące następstwem eksperymentów medycznych, których była ofiarą jako młoda dziewczyna. 

Weź udział teraz!