Rodzina Pappenheimów z Schmalkalden była cierniem w boku narodowych socjalistów: Ojciec Güntera Pappenheima, Ludwig, jako przekonany socjaldemokrata, był jedną z pierwszych ofiar dyktatury nazistowskiej. Również przekonania i zachowanie Güntera nie pasowały do koncepcji „narodowosocjalistycznej wspólnoty narodowej”. Günter Pappenheim, który przeżył obóz koncentracyjny w Buchenwaldzie, był nie tylko aktywny politycznie aż do swojej śmierci w 2021 roku, lecz także przez całe życie walczył z zapomnieniem.

Günter Pappenheim urodził się 3 sierpnia 1925 r. w Schmalkalden. Ojciec Ludwig był aktywnym i zaangażowanym socjaldemokratą i redaktorem dziennika Volksstimme. Matka Frieda również należała do SPD. Po przejęciu władzy w Niemczech przez narodowych socjalistów w 1933 r. Ludwig Pappenheim został aresztowany. Ojciec Güntera, jako przeciwnik polityczny, był jedną z pierwszych ofiar narodowych socjalistów i trafił do obozu koncentracyjnego Breitenau. W Neusustrum, jednym z tzw. obozów w Emslandzie (Emslandlager), został zamordowany przez narodowych socjalistów w 1934 roku.

Od tej pory Frieda z wielkim trudem musiała sama utrzymywać czwórkę swoich dzieci, ponieważ naziści odmówili jej renty jako wdowie. Ponadto Günter i jego rodzeństwo zostali uznani za „półkrwi pierwszego stopnia”, ponieważ ojciec Ludwig pochodził z żydowskiej rodziny kupieckiej. Mimo wszystko pozostali wierni poglądom politycznym ojca: Odmówili salutu hitlerowskiego i nie wstąpili do Hitlerjugend.

Po ukończeniu szkoły Günter rozpoczął praktykę jako ślusarz w fabryce narzędzi w Schmalkalden. Tutaj spotkał robotników przymusowych z Francji i zaprzyjaźnił się z nimi. 14 lipca 1943 r., w dniu francuskiego święta narodowego, 17-latek zagrał Marsyliankę na akordeonie dla swoich przyjaciół. Wtedy niemieccy koledzy donieśli na niego Tajnej Policji Państwowej. Natychmiast został aresztowany i przewieziony do więzienia w Suhl. Tam był maltretowany i wkrótce potem przeniesiony do obozu pracy Gleichberg. 

15 października 1943 r. z powodu „antypaństwowej postawy” trafił ostatecznie do obozu koncentracyjnego Buchenwald, gdzie został zarejestrowany jako „więzień polityczny” i „półkrwi pierwszego stopnia”. Zaznaczono również, że jest on więźniem „Dikal”, co oznaczało, że nie może być przeniesiony do innego obozu. Musiał wykonywać roboty przymusowe w przyobozowej fabryce broni Gustloffa, a później jako pakowacz. 

Aktywny politycznie – przez całe życie

Günter przeżył wyzwolenie obozu koncentracyjnego przez wojska amerykańskie 11 kwietnia 1945 roku. Był również jednym z tych wyzwolonych więźniów, którzy 19 kwietnia 1945 r. uczcili pamięć swoich zmarłych towarzyszy przysięgą Buchenwaldu i przyrzekli walczyć o potępienie sprawców i pokojową przyszłość. Po krótkim pobycie w szpitalu, 30 kwietnia otrzymał z powrotem swoje rzeczy osobiste i udał się w drogę powrotną do Schmalkalden. Tam natychmiast ponownie zaangażował się politycznie i od 1946 r. był członkiem SED. W NRD zrobił błyskawiczną karierę polityczną. 

W instalacji medialnej upamiętniamy ofiary reżimu nazistowskiego i wystawiamy ich nazwiska na widok publiczny, jak w przypadku karty rzeczy osobistych więźnia „Effektenkarte” poświęconej Günterowi Pappenheimowi. Jest to nasza propozycja upamiętnienia ludzi i historii, które kryją się za tymi nazwiskami.

W kwietniu 2001 r. Günter Pappenheim objął stanowisko pierwszego wiceprzewodniczącego Międzynarodowego Komitetu Buchenwald-Dora i Komando, a w 2005 r. został przewodniczącym Wspólnoty Obozowej Buchenwald-Dora e.V. Ponadto był członkiem Federalnego Komitetu Prześladowanych przez reżim nazistowski oraz honorowego zarządu Międzynarodowej Federacji Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. 

W Międzynarodowym Dniu Pamięci o Ofiarach Holokaustu w styczniu 2021 roku Günter Pappenheim był świadkiem, jak jego nazwisko, wśród wielu innych, zostało odczytane na Ambasadzie Francji przy Bramie Brandenburskiej. Rzekł wówczas: 

»Z wielką przyjemnością i satysfakcją dowiedziałam się o prezentacji #everynamecounts na fasadzie Ambasady Francji w Berlinie, gdzie wyświetlono również moje nazwisko. Artyzm tego projektu zadziwia mnie i robi na mnie ogromne wrażenie. Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do realizacji tego wspaniałego pomysłu.«

Günter Pappenheim, Zdjęcie: Stadt Weimar

Günter Pappenheim zmarł 31 marca 2021, w wieku 95 lat. Na krótko przed śmiercią miasto Weimar nadało mu honorowe obywatelstwo za całokształt twórczości. Jego akordeon znajduje się w zbiorach Miejsca Pamięci Buchenwald.

https://www.buchenwald.de/1631/

https://liberation.buchenwald.de/en/what-remains/guenter-pappenheim

 

Weź udział teraz!