Pod nazwiskiem Nora Norelli występowała publicznie przed 1933 rokiem, zwracając uwagę na niebezpieczeństwa związane z nielegalnymi aborcjami. Akta Gestapo dotyczące Selmy Grünewald, znajdujące się w Arolsen Archives, przedstawiają obraz silnej, oddanej i niezależnej kobiety.

Selma Grünewald urodziła się w 1899 roku w Kobern koło Koblencji. Jej ojciec Samuel Grünewald był kupcem i przez wiele lat pełnił funkcję starosty miejscowej gminy żydowskiej. Po ukończeniu szkoły Selma Grünewald odbyła praktykę w zawodzie pielęgniarki. Pracowała u lekarza w Kolonii i w wieku 25 lat została skazana z § 218 na 6 miesięcy więzienia za „pomoc w aborcji”.

W okresie „Republiki Weimarskiej” pojawił się opór przeciwko tej ustawie, głównie dlatego, że w rodzinach robotniczych duża liczba dzieci oznaczała nędzę ekonomiczną i nadmierne obciążenie kobiet. Liczba aborcji była duża – jeśli dokonywali ich naciągacze, kobietom groziło nie tylko więzienie, ale i śmierć.

 

Praca oświeceniowa jako Nora Norelli

Przypuszczalnie po odbyciu kary więzienia Selma zaczęła występować publicznie i opowiadać się za lepszą edukacją. W nagranych przez gestapo przesłuchaniach zeznała, że do 1933 roku pracowała jako dramaturg filmowy pod nazwiskiem Nora Norelli i uzupełniała wykładami naukowymi projekcje filmów. Wspomniała m.in. o filmie „Frauennot – Frauenglück” (Kobiece nieszczęście – kobiece szczęście) z 1929 roku. Reżyserem był Eduard Tissé, a dyrektorem artystycznym słynny radziecki reżyser Siergiej Michajłowicz Eisenstein. Był to jeden z pierwszych filmów poruszających temat niechcianych ciąż i cierpienia spowodowanego nielegalnymi aborcjami.

 

Ekipa reżysera Siergieja Eisensteina (drugi od prawej) i Eduarda Tisse’a (z lewej) pokazała w filmie „Frauennot – Frauenglück” (Kobiece nieszczęście – kobiece szczęście) z 1929 roku m.in. losy trzech kobiet, których dotyka nieszczęście z powodu ciąży. W tym czasie wiele kobiet zmarło w wyniku nielegalnej aborcji. Pokazy filmów i towarzyszące im wykłady, w które zaangażowana była również Selma Grünewald, miały na celu edukację i informowanie.

Filmowe przedstawienie operacji i porodu oraz przesłanie wywołało skandal. Pokazywanie filmu było częściowo zabronione, częściowo dozwolone tylko wtedy, gdy towarzyszył mu wykład z objaśnieniami. Z akt Gestapo wynika, że Selma Grünewald prowadziła te wykłady towarzyszące w wielu niemieckich miastach jako dr Nora Norelli.

Fragment przesłuchania Selmy Grünwald przez Gestapo w Düsseldorfie w dniu 29 stycznia 1940 r.

 

Wywłaszczenie, napiętnowanie i aresztowanie

Kiedy władzę przejęli narodowi socjaliści, dla 34-letniej wówczas Żydówki wszystko się zmieniło. Jej ojciec zmarł w 1933 roku, brat Julius uciekł z Niemiec kilka lat później. Selma opiekowała się swoją matką. Reżim nazistowski pozbawił je środków do życia. Kiedy w 1938 r. Gestapo skonfiskowało ich paszporty, nie było już nadziei na emigrację. W latach 1935-1940 wpisy w kartotece Gestapo Selmy Grünewald dokumentują, że była ona kilkakrotnie notowana.

W styczniu 1940 r. została aresztowana przez gestapo w Düsseldorfie pod zarzutem „znieważenia na tle rasowym”. Na mocy „ustaw norymberskich” uchwalonych przez narodowych socjalistów w 1935 roku, żydowskim kobietom zakazano stosunków seksualnych z „nie-Żydami”. W swoim oświadczeniu, napisanym pod nadzorem władz nazistowskich, Selma Grünewald kilkakrotnie stanowczo zaprzeczyła oskarżeniom.

Sprawa przeciwko współoskarżonemu gospodarzowi, a później żołnierzowi Rudolfowi Kirschnerowi została umorzona, ponieważ nie wiedział on, że jest ona Żydówką. Z kolei Selmę Grünewald Gestapo w Düsseldorfie skazało na obóz koncentracyjny w Ravensbrück: „Uznaje się Żydówkę Grünewald za skazaną w 1937 r. za odbycie zniesławiającego rasowo stosunku z karczmarzem Rudolfem Kirschnerem (…)”. Jej działalność przed 1933 r. znajduje również odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku skazującego: „(…) Ponadto, miała ona pocztę wysyłaną do niej pod adresem „Dr. Norelli”. Pod tym nazwiskiem Grünewald wykładała na nocnych seansach filmowych w okresie systemowym wykłady o seksie.” Podsumowując, właściwa komórka Gestapo osądziła: „Żydówka Grünewald jest osobą o złej reputacji, która była karana m.in. za aborcję. Grünewald ma być zesłana do obozu koncentracyjnego”.

 

Zamordowana w „areszcie prewencyjnym”

Gestapo wielokrotnie przedłużało Selmie Grünewald „areszt prewencyjny” bez podania przyczyn, ostatnio w marcu 1942 roku. W dniu 15 marca 1942 r. komendant obozu koncentracyjnego skierował pismo do Urzędu Policji Państwowej w Düsseldorfie. „Zmarła Selma (Sara) Grünewald, więźniarka z aresztu prewencyjnego.”

Selma Grünewald została zamordowana przez narodowych socjalistów w obozie zagłady Bernburg. Pod specjalnym kryptonimem „Zabiegi Specjalne 14 f 13” zginęło w komorze gazowej około 5000 więźniów z różnych obozów koncentracyjnych, którzy nie byli już zdolni do pracy. W jej aktach Gestapo jako „oficjalną przyczynę śmierci” podano „ostrą żółtaczkę”.

 

Weź udział teraz!